Archive for Tháng Mười Một, 2009

PHẢN BIỆN VÀ PHẢN ĐỘNG

Tháng Mười Một 29, 2009

 PHẢN BIỆN,

 PHẢN ĐỐI, PHẢN KHÁNG  VÀ PHẢN ĐỘNG!

                              Trần Bá Thoại

   Sáng nay vào Bauxite Việt Nam, đọc bài Từ miếng võ bẩn, xin có đôi điều tản mạn về chuyện phản biện”, xin góp thêm đôi điều về phản biện.

   Theo ý nghĩa rất đúng đắn và tốt đẹp, phản biện là một công cụ, một “vũ khí”, một trách nhiệm…của người trí thức để tiếp cận chân lý ngõ hầu giải quyết được những bức xúc, tồn tại của xã hội. Do đó, muốn phản biện tốt,  người phản biện ngoài cái “ ắt có” là một tầm hiểu biết, kiến thức, kinh nghiệm.. về vấn đề đang bàn luận mà còn phải “cần đủ” là cái tâm tôn trọng sự thật, dân chủ và công khai.

   Ở Việt Nam chúng ta, đặc biệt trong giới “chức sắc”, hình như có thói quen không thích nghe phản biện -“ trực ngôn,  nghịch nhĩ ”, “mèo khen mèo dài đuôi”, “mẹ hát con khen”… Và vì quen được khen nịnh, tung hê, tâng bốc.. cho nên khi đưa ra một đề án, công trình nào đó, các vị “phụ mẫu chi dân” này cũng “khư khư” tự cho mình là đã có quy hoạch, tính toán (không biết đúng sai)….và cứ ai phản biện thì đầu tiên là phản kháng, chống đối lại….và nếu bị “bí nước” thì sẵn sàng chụp cho cái mũ quá  nguy hiểm là “phản động”:…nào là không thấy con đường phát triển, đi ngược trào lưu tiến bộ và cuối cùng là “đi ngược lại lợi ích đất nước, nhân dân”… là đương nhiên  phần thắng thuộc về các quan chức.

    Phó Thủ Tướng, Bộ Trưởng Bộ giáo dục Nguyễn Thiện Nhân cho rằng Luận án Tiến sĩ phải có “cái mới”, nhưng không cho định nghĩa cái mới là thế nào. GS.TS Nguyễn Văn Tuấn (Viện Garvan, Australia) đã phân tích rất hay về cái mới: Cái mới trong nghiên cứu khoa học là sự liên kết giữa ý tưởng và phương pháp, hay là một cách hệ thống dữ liệu để xây dựng nên những giả thuyết, suy luận và kết luận. GS Tuấn cũng đưa ra 4 trường hợp: (1) Dữ liệu mới + ý tưởng mới hay cách diễn giải mới, (2) Dữ liệu mới + ý tưởng cũ, (3) Dữ liệu cũ + ý tưởng mới hay cách diễn giải mới và (4) Dữ liệu cũ + ý tưởng cũ. Như vậy chỉ trường hợp (4) là không mới.

    Gần đây hai vấn đề “quốc kế dân sinh” là thủy điện điện hạt nhân được đặt lên “bàn mổ”. Theo tôi có hai vấn đề lớn cần phản biện  một là Thủy điện có làm lũ chồng lên lũ không?hai là  Điện hạt nhân chi phí đầu tư quá tốn kém hay nguy cơ rò rỉ, tai nạn phóng xạ? Rất tiếc là vừa qua những ý kiến phản biện cực kỳ chí lý của các nhà khoa học đầu ngành, có uy tín, những chuyên gia tầm cỡ “quốc tế”  chưa được lắng nghe và phản hồi. Thật ra cũng có những trò phản biện “a dua”, dân chủ “bịp” chẳng còn lừa được ai.         

Advertisements

CHẶN CÚM NGAY “CỬA NGÕ”

Tháng Mười Một 26, 2009

   CHẶN CÚM A/H1N1 NGAY “CỬA NGÕ” !

                  Trần Bá Thoại 

     Nghiên cứu cho thấy trong bệnh nhiễm trùng nói chung, việc điều trị sớm, khi vi trùng, siêu vi trùng chưa có điều kiện nhân lên, sinh sôi nẩy nở bao giờ cũng tốt hơn là để quá muộn màng.

    Tất cả các virus cúm, kể cả cúm A/H51N1 và A/H1N1, cửa ngõ, nơi tấn công đầu tiên là đường hô hấp trên, cụ thể là mũi họng, tại đây chúng làm tổn thương các tế bào biểu mô, gây viêm và phù nề. Sau đó virus sẽ xâm nhập vào trong tế bào, nhờ men neuraminidase, rồi chiếm nhân và nhân lên vô số phiên bản mới. Các thuốc ức chế virus như Tamiflu (oseltamivir) và Relenza (zanamivir) đều có chung tác dụng là ức chế men neuraminidase của virus cúm, khi men này bị khóa virus sẽ không xâm nhập được vào trong tế bào và không thể nhân lên, sinh sôi nẩy nở được. Đặc biệt Relenza dạng xịt, “hít mũi họng”, sẽ cô đậm ở mũi họng và phổi, những nơi đầu tiên virus đi vào. Nhược điểm của Relenza xịt là thuốc phải hạn chế dùng cho những người hen suyễn và viêm phổi tắt nghẽn mãn tính.

     Theo TS.BS Trần Tịnh Hiền, GĐ Bệnh viện Y học nhiệt đới TP. HCM,  thì hầu hết các ca tử vong thường có bệnh mãn tính kèm và bệnh nhân lại vào viện trể, sau khi phát bệnh từ 5 đến 6 ngày. Vào thời điểm này, virus đã phát tán rộng, có tiến triển nặng, tổn thương phổi đã lan rộng và Tamiflu không có tác dụng hiệu quả nữa.

     Các nhà dịch tể trên thế giới thống nhất rằng, với tình hình đại dịch cúm A/H1N1 đang lan tràn như hiện nay, dù cẩn thận “mang găng, bịt mát”, chúng ta cũng rất khó tránh không tiếp xúc, đụng chạm với chúng. Cho nên, vấn đề mấu chốt trong phòng ngừa ở đây không chỉ là “ngăn cản sự tiếp xúc với siêu vi A/H1N1”, quan trọng hơn chính là tìm cách chận đứng sự nhân lên của virus, ngay tại cửa ngõ vào cơ thể, tức là ngay tại mũi họng, hô hấp trên.

      Do đó, bên cạnh việc mang khẩu trang ở nơi đông người tránh lây lan virus cúm, những biện pháp cộng đồng đơn giản để chận đứng sự phát triển virus tại đường vào là:

    1. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng thông dụng, đây là cách hữu hiệu để ngăn cản sự lây lan virus từ vật dụng. Theo GS Nguyễn Văn Tuấn (ĐH Garvan, Úc) những biện pháp vệ sinh cá nhân đơn giản, như việc rửa tay bằng xà phòng cũng giúp giảm nguy cơ nhiễm cúm A H1N1 đến 42%.

   2. Tránh sờ tay lên da mặt, lên mũi họng là nơi virus sẽ vào cơ thể,

   3. Súc miệng nhiều lần với nước muối hay “dung dịch súc miệng” chuyên dụng, một số chuyên gia cho rằng việc uống nước ấm nhiều lần trong ngày cũng góp phần phòng bệnh, virus sẽ chết khi vào dạ dày.

   4. Xỉ mũi sạch, vệ sinh mũi ít nhất mỗi ngày một lần,

   5. Xông hít các loại “dầu gió” có tinh dầu như: dầu sả, dầu khuynh diệp, dầu bạc hà, dầu tràm… Tin vui, tháng 10 /2009, công trình nghiên cứu “Tác dụng ức chế virus A/H1N1 của chế phẩm EMCARE ”, do OPODIS Pharma thực hiện, đã được Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh xác nhận. Emcare là một dầu thuốc dùng để “vệ sinh hô hấp”, phòng ngừa các bệnh do nhiễm khuẩn hô hấp trên chứa α-Terpineol chiết từ tinh dầu tràm, vốn đã được dân ta sử dụng lâu đời, đặc biệt dùng cho sản phụ, trẻ em, kể cả trẻ sơ sinh.

   6. Ngậm các loại kẹo có tinh dầu, đặc biệt kẹo tinh dầu tràm.

    Tóm lại, vì đường hô hấp là ngõ vào chính của virus cúm. Phòng ngừa sớm và đúng cách bằng các biện pháp vệ sinh hô hấp nêu trên là thiết thực, khả thi và dễ thực hiện. Đây cũng là một nội dung trong chỉ đạo phòng ngừa và điều trị cúm A/H1N1 của Bộ Y Tế Việt Nam.

 

 

CƠ SỞ KHOA HỌC

Tháng Mười Một 24, 2009

    CƠ SỞ KHOA HỌC ĐIỆN HẠT NHÂN  

                        Trần Bá Thoại      

             Chiều nay, nhân đọc bài “Lộ trình của chính phủ, ý nguyện của nhân dân và cơ sở khoa học”   của TS Trần Văn Luyến, đăng trên Bauxite Việt Nam. TS. Trần Văn Luyến hiện là Trưởng VPDD Ban Chuẩn bị đầu tư Dự án Điện hạt nhân tại Ninh Thuận.

  Dù chưa thật sự hiểu  biết chính xác hết các nội dung cũng như độ tin cậy của tác giả bài viết. Nhưng cảm giác đầu tiên của tôi là thích thú: à thì ra cũng có vị “có trách nhiệm” dám công khai là mình đã thích và theo dõi các bài viết trên mạng Bauxite ngay từ đầu, đặc biệt hơn ông có đề nghị (không biết thật lòng hay không): Những việc “quốc gia đại sự” như xây dựng nhà máy điện hạt nhân, cần có ý kiến nhiều chiều, cung cấp đầy đủ thông tin cho người có trách nhiệm, giúp họ cân nhắc mọi lẽ để đi đến kết luận đúng đắn. Đây là một ý tưởng khá hiếm đối với giới “quan chức” nói chung của Việt Nam chúng ta. Xin hoan nghênh  đề xuất “thức thời” của TS  Trần Văn Luyến. 

    Tiện đây tôi xin góp thêm vài ý kiến về cụm từ “cơ sở khoa học” trong bài viết của TS Luyến.   

    Trong giới khoa học, một vấn đề, một công trình được cho là có cơ sở khoa học khi có được ba yếu tố: (1) có số liệu chứng minh, (2) đã được thừa nhận (đã công bố) và (3) có thể lặp lại được, ví dụ trong y học bệnh ruột thừa viêm thường được chỉ định mổ cắt bỏ vì: gần như tất cả trường hợp ruột thừa viêm mổ đều thành công, phẫu thuật đã được thừa nhận và công bố trong y văn và bệnh nhân nào bị ruột thừa viêm đều có thể tiến hành phẫu thuật thành công như nhau.

     Khoa học thường độc lập và rõ ràng, không thể hoàn toàn dựa vào cảm tính và kinh nghiệm cá nhân, dù đó là những vị nổi tiếng, lớn tuổi hay có nhiều học hàm, học vị. Tuy nhiên, trong khoa học những ý kiến của các “cây đa cây đề” cần phải được lưu tâm, để ý hơn.

      Những ngày vừa qua, trên nhiều hệ thống thông tin đại chúng, vấn đề điện hạt nhân đang “nóng” lên từng ngày, khi đã gần đến biểu quyết của quốc hội. Thiết nghĩ, những phản biện quý báu của các chuyên gia, đặc biệt của những vị nhiều năm, nhiều kinh nghiệm trong lãnh vực điện hạt nhân ở trong và ngoài nước, như GS.TS Phùng Liên Đoàn, chuyên gia người Việt Nam đang ở Hoa Kỳ, TS. Phạm Duy Hiển, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt.v.v…cùng với những kinh nghiệm vận hành, xử lý tình huống của nhà máy điện hạt nhân trên thế giới, chính là là những ý kiến quý báu, những vấn đề cần phải xem xét, nghiên cứu nghiêm  túc với chúng ta.      

TẢN MẠN NGÀY 20/11

Tháng Mười Một 19, 2009

    TẢN MẠN NHÂN NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM

                       Trần Bá Thoại 

      Lâu nay, giáo dục là lãnh vực có nhiều vấn đề “bức xúc” nhất: cải cách giáo dục quá nhiều (chương trình học, sách giáo khoa), giáo dục “nói không với tiêu cực”, trường đại học được thành lập tràn lan, Việt Nam sẽ có Đại học đẳng cấp “quốc tế” …Riêng những ngày qua, trên các phương tiên thông tin đại chúng nổi cộm hai việc: Chính quyền Nghệ An và Quảng Bình -hai tỉnh tương đối nghèo- từ chối tiếp nhân Thạc sĩ Phan Thị Cảnh và Cử nhân Trần Thị Diệu Hương với lý do “không thể hiểu nỗi”: đây là những người “học cao quá mức cần tuyển dụng”.

    “Con người là sản phẩm của xã hội”, những bất cập lâu nay của ngành giáo dục không còn cá biệt, mà thật sự đã tràn lan trong xã hội chúng ta hiện nay. Đây có lẽ là hậu quả tất yếu khi những người có chức, có quyền lại là những người  “thiếu cả tâm lẫn tầm”.

      Tôi sinh vào thập niên 50 của thế kỷ trước, lớn lên và học tập ở Huế, “cố đô” văn vật của miền Trung. Nhân ngày nhà giáo thử bàn về một số khía cạnh giáo dục, có thể rất nhỏ, nhưng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng giáo dục học sinh thời đó.

    1. Ngay lúc mới tập tểnh vào bậc Tiểu học, học sinh dần dần thuộc lòng những câu châm ngôn treo ở trong lớp học: “Tiên học lễ, hậu học văn”, “Tổ quốc là trên hết”, “Ngày nay học tập, ngày mai giúp đời”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, “Không thầy đố mầy làm nên”, “Học thầy không tày học bạn”, “Đói cho sạch, rách cho thơm”, “Giấy rách giữ lấy lề”…

     Chính những câu cách ngôn ngắn gọn, rõ ràng và dễ hiểu đó đã giúp đứa trẻ sớm nhận thức được bổn phận, trách nhiệm, tư cách làm người…

   2. Cách nộp đơn xin thi đại học trước đây rất đơn giản: Sau khi đậu Tú tài phần 2 xong, muốn thi trường nào thí sinh mang hồ sơ nộp vào trường đó, có thể nộp rất nhiều trường rồi sau đó chọn lại, nộp càng nhiều đơn, càng nhiều trường, thí sinh càng phải tốn nhiều tiền lệ phí. Sau khi thi, các trường đại học sẽ chọn sinh viên theo vị thứ bảng điểm từ “trên xuống” cho đến đủ chỉ tiêu, không chọn những thí sinh không nộp đơn vào trường và cũng không chuyển nguyện vọng 1, 2, 3 rắc rối như hiện nay.    

     Tất cả trường đại học chỉ tuyển chọn sinh viên trong số thí sinh nộp đơn trực tiếp vào  trường mình.

      3. Trong mọi ngành học khi vào và khi ra trường, học viên giỏi giang bao giờ cũng được trọng vọng và có chính sách khuyến khích cụ thể. Tôi học trường Y khoa, Viện Đại học Huế, đây là những điều ghi nhận:

     +Đầu vào: Dựa vào bảng vị thứ nhà trường có chính sách “đãi ngộ” khác nhau qua hình thức học bổng. Tân sinh viên có vị thứ “đầu vào” từ 1 đến 5 sẽ được học bổng toàn phần cả 12 tháng, mỗi tháng 4.000 đồng, vậy là mỗi năm sẽ nhận học bổng được gần 50.000 đồng; sinh viên vị thứ 6 đến 10 được học bổng bán phần; những sinh viên còn lại, có thể hưởng những học bổng khác như gia cảnh, “hội đoàn”…

       Để dễ hình dung cái giá trị của học bổng, tôi xin đưa ra những so sánh: Giá vàng là gần 14.000 đồng/ một lượng. Chiếc xe Honda nữ mới cứng “trong thùng” chỉ có giá 32.000 đồng.  Một sinh viên ngoại tỉnh nếu đến Huế trọ học, toàn bộ chi phí ăn, ở, đi lại…cho mỗi tháng khoảng 4.000 đồng.

      Thời đó, đã là  sinh viên -không kể giàu nghèo, có học bổng cao hay thấp- đều phải đi dạy kèm thêm, đây là một cách để sinh viên “chứng tỏ” mình và “rà soát” lại kiến thức…chứ không hẳn chỉ là kiếm tiền thêm. Giá dạy kèm hồi đó cũng phản ảnh cái nhìn chung của xã hội với sĩ tử, giá trung bình 4.000 đồng/tháng, nhưng những sinh viên giỏi , xuất sắc thường được mời chào “quyết liệt” và được trả giá cao hơn.

     + Đầu ra: Cũng tương tự, tất cả các “tân” bác sĩ được xếp hạng trong một bảng vị thứ, bảng vị thứ này cũng là cơ sở để chọn nhiệm sở: Nhà trường tổ chức buổi chọn nhiệm sở “công khai”, sinh viên ra trường có quyền “đổi” nhiệm sở cho nhau sau khi chọn. Theo thứ tự thủ khoa là người danh dự chọn đầu tiên, tiếp đến là á khoa, rồi dần theo vị thứ cho đến cuối…như vậy anh đậu chót đành nhận nhiệm sở duy nhất còn lại, không được chọn gì.

     Hồi đó lớp tôi có hai anh em ruột là con của Đại tá Tỉnh trưởng -tương đương Chủ tịch UBND bây giờ- theo học, họ cũng phải theo đúng quy định vào ra như mọi học viên, kể cả học viên con dân cùng đinh khác.  

      Như vậy những học viên giỏi thì cả đầu vào lẫn đầu ra đều được ưu ái, trọng vọng, đặc biệt là những đãi ngộ này đều được công khai minh bạch, người được hoặc không được đều thỏa mãn, an lòng.     

    4. Theo tôi, vấn đề chạy chức, chạy việc chắc mọi nơi trên thế giới đều có, nhưng cần phân biệt “vận động hành lang” (lobby) với “hối lộ”, “mua quan bán chức” như hiện nay. Một mặt cơ quan, công ty có quyền phỏng vấn để chọn người, mặt kia người xin việc được phép thuyết minh, “vận động”, nhưng tất cả trên cơ sở chung là để “làm việc” chứ không phải “làm tiền” . Chọn việc, nhận việc đều trên cơ sở “học thức” và “khả năng chuyên môn”. Người giao việc và người nhận, xin việc đều vì cái chung mà hành xử.

     Tính “mẫn cán” của công chức thời xưa có lẽ bắt nguồn từ những câu cách ngôn học từ hồi tấm bé.

 

BA BA CHẾT THỊT RẤT ĐỘC

Tháng Mười Một 18, 2009

 Ba ba rang muối rất bổ

 Tiết canh ba ba quá “mất vệ sinh”

            BA BA CHẾT THỊT RẤT ĐỘC!

               TS.BS. Trần Bá Thoại (Bệnh viện Đà Nẵng)

      Ba ba, rùa mai mềm (soft-shelled turtle), miền Nam là cua đinh, riêng Huế thì gọi là con hôn, là một thủy sản có nhiều ở nước ta, trong thiên nhiên cũng như được nuôi trồng. Trên cả nước hiện đang có rất nhiều trang trại, ao vườn lớn nhỏ nuôi ba ba rất hiệu quả, nhiều nông dân đã giàu có, mua sắm nhà cửa, cho con ăn học chu đáo….nhờ nuôi loại thủy sản độc đáo này.

     Trong lãnh vực ẩm thực, dân ta ví von ba ba là con vật “quái”, “lai tạp”: chân vịt, thịt gà, da trâu, đầu rắn. Thịt ba ba khá ngon, đặc biệt khi món ăn được các đầu bếp chuyên nghiệp chế biến. Theo phân tích thành phần dinh dưỡng:  Trong 100 gam thịt ba ba cung cấp 85 Kcalo năng lượng, 80 g nước, 1,6 g chất đường bột, 16,5 g chất đạm, 1 g chất béo, 107 mg chất Can-xi, 1,4 mg chất Sắt, nhiều vitamin A, vitamin B1, B2, vitamin PP cùng nhiều yếu tố vi lượng khác như Kẽm, Selen, Iode…. Vì giàu chất dinh dưỡng, đặc biệt là các yếu tố vi lượng, nên ngoài là món thức ăn ngon, thịt ba ba còn là một thực phẩm “hỗ trợ” hữu hiệu để phối hợp điều  trị nhiều căn bệnh nặng khác.

    Giới thể thao phao đồn: “nhờ thực đơn có ba ba, đội điền kinh Trung Quốc của huấn luận viên Ma Jun Ren đã giành được rất nhiều huy chương trong các cuộc thi đấu đẳng cấp quốc tế”.

    Theo các tài liệu Đông Y thịt ba ba vị ngọt, tính bình, có tác dụng dưỡng âm, lương huyết, bổ hư, tán tích, thanh nhiệt, tiêu u, tăng cường miễn dịch…Do đó thịt ba ba có thể dùng cho người bệnh nặng như: bệnh lao, viêm gan mạn, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa lipid máu, viêm suy thận, suy sinh dục, di mộng tinh, yếu sinh lý .v.v…Một món ăn thông dụng và dễ chế biến, nhưng cũng là một bài thuốc Đông Y bổ dưỡng: Cháo ba ba. Thành phần nồi cháo ba ba gồm có: Một con ba ba khoảng 200 gam, đậu đỏ 40 gam, hạt sen 100 hột, táo Tàu 5 quả, muối mắm, gia vị vừa đủ. Ninh với lửa nhỏ, “liu riu” cho đến khi thịt mềm, nước thấm là đem dùng được.

    Do ba ba dễ thích nghi, nông dân có thể nuôi sống trong các ao hồ, với môi trường nước bùn, nước bẩn. Ba ba lại là loài ăn tạp, chúng có thể tiêu thụ luôn cả các thức ăn thối rửa nên trong hệ tiêu hóa chứa rất nhiều vi khuẩn. Các nhà khoa học của Hội Thủy sản Nhật Bản (Japanese Society of Scientific Fisheries) đã phân lập được gần 300 loại vi khuẩn hiếu khí, và trên 400 loại vi khuẩn kỵ khí từ hệ dạ dày-ruột của ba ba !!! trong đó cũng chỉ ra nhiều loại vi khuẩn có thể gây bệnh cho người…Khi ba ba còn sống những vi khuẩn lẫn chất độc do chúng sản sinh theo phân ra ngoài; nhưng khi ba ba chết chất độc tồn đọng sẽ ngấm vào thịt ba ba, những chất độc này không bị hủy bởi nhiệt độ, đun nấu, do đó ăn thịt ba ba chết rất dễ ngộ độc. Cũng cần lưu ý thêm là trong thịt ba ba chết có chứa nhiều chất histamin, sản phẩm sinh ra từ sự phân hủy chất đạm. Histamin là chất “đầu sổ” gây độc cho cơ thể như: đau bụng, ỉa chảy, đỏ phừng mặt, dị ứng nổi mề đay, ngứa toàn thân..…   

    Tóm lại, thịt ba ba là một món rất ngon, rất bổ dưỡng nếu được chế biến “lành nghề”, từ con vật còn sống. Không nấu thức ăn với thịt ba ba đã chết và tuyệt đối không dùng thịt dạng tươi sống, đặc biêt không dùng tiết canh ba ba.

     

                      

BẰNG CHỨNG VÀ LÝ DO

Tháng Mười Một 16, 2009

               CHỨNG VÀ CỚ

              Trần Bá Thoại

      Lâu nay, để bán được một loại thuốc, một thực phẩm….. con buôn đã “bắt” dân Việt Nam chúng ta “quen” với các kiểu tiếp thị “người thật việc thật”, đại loại: Tôi N T BY sau bao nhiêu năm bệnh tật, bằng Đông, Tây Y đều không đỡ, may nhờ gặp thầy T mổ nên lành, hoặc: Gia đình tôi vô cùng biết ơn Đông Y sĩ T L giới thiệu cây L V, trái V M (thực phẩm chức năng) …nên giờ đây còn sống khỏe!!!. Nhà khoa học, giới hữu trách, các chuyên gia cũng đã nhiều lần lên tiếng… nhưng rồi đâu lại hoàn đấy, thỉnh thoảng đây đó lại rộ lên trò lừa đảo mới: đai giảm béo cứ “ăn thoải mái” sau đó “cắm điện 30 phút” hết béo phì ngay, trái nhàu (noni) , cây lô hội (aloe vera), cây lược vàng, trái vuốt mèo. v.v….lủ khủ thứ.

     Thôi, cũng phải thông cảm cho giới “bình dân”, nhận thức hạn chế, chưa đủ trình độ phân định đúng sai “chuẩn xác” như người học rộng. Điều đáng phàn nàn là gần đây giới hữu trách, những “phụ mẫu chi dân”, có bằng cấp, có học hành, lại đi học thói, bắt chước người “ít chữ”, cũng dùng chiêu bài “tiếp thị” kiểu con buôn “đa cấp”. Để ủng hộ cho việc khai thác bauxite, các vị ấy đã vẽ ra bản đồ địa chất của Tây nguyên là quá nhiều quặng bauxite, các quặng này lại nằm sát mặt đất nên cây cối không phát triển được, như thế khi khai thác quặng bauxite sẽ một công lại cho được đến hai cái lợi: vừa có quặng để bán lấy tiền xóa nghèo cho Tây Nguyên lại vừa cải tạo đất trồng -đất sẽ tốt hơn sau khi hoàn thổ!!! Để cổ súy việc làm ồ ạt các nhà máy thủy điện miền Trung, dù đã gây nhiều hậu quả nghiêm trọng về người và của, người ta lại đưa ra lập luận “nếu không làm thủy điện thì làm sao có điện và nước đâu để canh tác mùa khô?”.Và gần đây để cổ súy ý tưởng làm nhà máy điện hạt nhân,  người ta lại hô hào “không phát triển điện hạt nhân đất nước không phát triển được”…và đài truyền hình VTV1 làm phóng sự “người thật việt thật” là phỏng vấn những người trong cuộc, những người tự hào vì gia đình đã có “ba đời” ở cạnh lò phản ứng hạch nhân Đà Lạt, nhưng họ vẫn cảm giác “khỏe”, vẫn sống “hạnh phúc”, vẫn  “có sao đâu”, để tung lên phương tiện truyền thông, ý định “tuyên truyền” thế nào ai cũng rõ.

      Khoa học là phải dựa trên bằng chứng (evidence based). Một dự án kinh tế, lớn hay nhỏ, đều phải có luận chứng khoa học “đúng đắn”. Luận chứng này phải được soạn thảo bởi những người có học, “có nghề” có nhiều kinh nghiệm. Đặc biệt phải qua rất nhiều phản biện, rộng rãi, rõ ràng, tốn nhiều thời gian, công sức …rồi mới đưa ra thuyết minh, biểu quyết, chọn lựa.

     Một phương pháp điều trị, một thủ thuật thăm dò chẩn đoán …trong y học, không thể được đánh giá quá đơn giản, cảm tính. Tỉ như, không thể dùng nhận định của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải để đánh giá hiệu quả phương pháp phẫu thuật thần kinh để chữa tâm thần phân liệt”, càng không thể chấp nhận kết luận “thuốc này tốt vì được ông X, bà Y khen…” mà phải có thực nghiệm khoa học chứng minh.

     Sau những tranh cãi gay gắt về thủy điện miền Trung, dư luận trong và ngoài nước đang râm ran chuyện điện hạt nhân. Những dự án kinh tế to tát thế này không thể hỏi ý kiến “lãng xẹt” của mấy vị “có chức những chẳng có tâm và tầm”, hay hỏi mấy cư dân gần lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt, cũng không thể tự vống lên rằng đây là “xu hướng, trào lưu thời đại”…sau đó báo cáo và biểu quyết thông qua.   

     Nhân tài nước ta trong mọi lãnh vực đều không thiếu, nhiều vị rất trẻ tuổi đã làm đến chức Bộ trưởng, Thống đốc …nhiều vị được phong hàm Giáo sư, Viện sĩ..ở nhiều nơi trên thế giới. Tại sao chúng ta không tranh thủ trí tuệ tài năng của họ, đặc biệt trong những lãnh vực “đại sự”, quốc kế dân sinh.           

QUẢN LÝ DƯỢC VÀ THỰC PHẨM

Tháng Mười Một 12, 2009

QUẢN LÝ THUỐC & THỰC PHẨM:

                 TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ NƯỚC!

                               Trần Bá Thoại

     An toàn thực phẩm mấy năm qua luôn luôn ở mức báo động: thực phẩm giả, thiếu phẩm chất, không rõ nguồn gốc, không nhãn mác, nhiễm độc chất, cho phụ gia nhiều, chứa chất bảo quản độc hại, quá “đát” vẫn tuồn ra xử dụng…. Trong lãnh vực khám&chữa bệnh, rải rác những vi phạm y tế xảy ra nhiều nơi, có những trường hợp nghiêm trọng gây chết người, đặc biệt mấy ngày vừa qua nổi cộm lên việc quá nhiều phòng khám đông y Trung Quốc trên toàn quốc sai phạm: chuyên môn, y đức….bị người dân, báo chí phanh phui và thanh tra y tế vào cuộc xác nhận.

      Thuốc chữa bệnh và thực phẩm là hai vấn đề quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp sức khỏevà tính mạng người dân, không chỉ hiện tại trước mắt mà còn những di hại về lâu về dài.  Do đó, hiện nay ở nhiều quốc gia trên thế giới, có thành lập những cơ quan chuyên trách về an toàn dược phẩm và thực phẩm. WHO có Trung tâm giám sát Uppsala; EU có Cơ quan dược Châu Âu (EMEA); Hoa Kỳ có Cơ quan quản lý dược và thực phẩm (FDA), Trung Quốc có Cơ quan quản lý dược và thực phẩm Trung Quốc (SFDA)…và Việt Nam ta có Cục Quản lý Dược. Nhiệm vụ của các cơ quan này là giám sát việc sử dụng thuốc cả trước lẫn sau khi  đã cho lưu hành trên thị trường. 

     Nhìn lại nước ta hiện nay: Dù cũng có Cục Quản lý dược, Cục Quản lý khám&Chữa bệnh, Cục Vệ sinh&An toàn thực phẩm…nhưng nói chung đều hoạt động yếu kém, lỏng lẽo và bất cập… Việc không xử lý kịp thời các sai sót của phòng khám Tây y, việc dung túng cho hành vi bất hảo của các phòng khám đông y Trung Quốc đã quá lâu, phạm vi quá “rộng” và xảy ra quá nhiều nơi. Việc chỉ kiểm tra khi báo, đài, dân chúng lên tiếng râm ran…cho thấy nhà chức trách đã “tắc trách”, không chu toàn nhiệm vụ của mình.

      Phải chỉ rõ ra rằng, tất cả những bất cập và tha hóa trong ngành y nước ta lâu nay là do sai lầm ở quản lý vĩ mô của ngành y tế, chứ không phải chỉ sai sót nhỏ ở góc độ vi mô của cá nhân, cơ sở hành nghề và lại càng không phải trách nhiệm của người dân đen.

      Dân chúng thật sự chỉ là người tiêu dùng, họ phải được quyền và có quyền yên tâm mua những thứ đã được “cho lưu hành”, vì họ đã đóng thuế để nhà nước trả lương cho các viên chức nhà nước chịu trách nhiệm thay mặt họ “kiểm tra an toàn hợp lý dược phẩm và thực phẩm”, nhà chức trách không thể đơn giản nghĩ rằng: lên phương tiện truyền thông hướng dẫn cách không mua nhầm “đồ dỏm”, cách nhận ra thực phẩm quá hạn, thuốc cấm lưu hành…là coi như xong “bổn phận”, là tròn “trách nhiệm” được giao.

     

                 

TEST NHANH CÚM A

Tháng Mười Một 11, 2009

MÙA ĐẠI DỊCH CÚM A H1N1

       CẦN TEST NHANH “ĐOÁN” CÚM                  

              TS.BS Trần Bá Thoại Bệnh viện Đà Nẵng

     Đại dịch cúm A H1N1 đang hoành hành và có xu hướng phát triển nhanh. Hiện nay Mỹ, Canada và một số nước Châu Âu  đã nâng cúm A H1N1 lên mức “báo động” và đã lên kế hoạch tiêm phòng cúm A H1N1 rộng trong cộng đồng, đặc biệt ở những nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

    Về phương diện điều trị, theo FDA, WHO, EMEA (Cơ quan quản lý dược Châu Âu) cũng như Cục Quản lý Dược Việt Nam, thì biệt dược Tamiflu (oseltamivir) vẫn là thuốc chủ lực dành để điều trị cúm A H1N1, thuốc này có tác dụng chính là ức chế hoạt động của enzyme neuraminidase -enzyme giúp vi rút xâm nhập tế bào vật chủ- oseltamivir cũng có tác dụng lên các loại vi-rút khác, do đó Tamiflu có thể chỉ định sớm, rộng rãi trong mùa dịch với những người có dấu hiệu của “hội chứng cúm” gồm sốt cao, ho nhiều, đau đầu, nhức mỏi và rát họng. Ba điểm cần lưu ý khi dùng Tamiflu đại trà là: (1) thuốc chỉ có tác dụng tốt khi được sử dụng sớm, 24 đến 48 giờ đầu tiên mới hiệu quả, trong khi các xét nghiệm khẳng định cúm A H1N1 lại chỉ cho kết quả sau nhiều ngày (2) thuốc có khá nhiều tác dụng phụ không mong muốn: trên hệ tiêu hóa như nôn mửa, tiêu chảy, suy gan; trên hệ thần kinh như co giật, viêm não; gây ra các rối loạn tâm thần như ảo giác, mê sảng, ác mộng, lú lẫn, hành vi bất thường, khó ngủ…và (3) nếu dùng quá rộng rãi Tamiflu thì khả năng kháng thuốc có thể xảy ra, theo WHO hiện đã có những báo cáo tình trạng kháng Tamiflu từ Đan Mạch, Hồng Kông và Nhật Bản.

      Vì thế cho nên, trong mùa đại dịch, để tránh các thái cực hoặc bị điều trị “chậm trễ”, “quá hạn chế” hoặc “quá đà”, các test nhanh vi-rút cúm dù không là xét nghiệm khẳng định A H1N1, nhưng rất hữu ích để:

 * Sàng lọc (screening tests) cho tất cả bệnh nhân nghi nhiễm vi rút cúm.

 * Kết quả nhanh chóng, trong vòng 15 phút, giúp điều trị sớm và hiệu quả.

 * Hiện cả chục test nhanh trên thị trường, được FDA chấp nhận.

     Xử dụng test nhanh rất lợi ích vì hai lẽ: một là  đây là cơ sở quan trọng để loại trừ bệnh (evidence based), bởi một khi kết quả là âm tính, chúng ta hoàn  toàn yên tâm vì không bị nhiễm cúm A nói chung, trong đó có A H1N1, người bệnh sẽ được điều trị tại nhà, không cần dùng đến Tamiflu và hai là khi kết quả dương tính có nghĩa là mắc cúm A, nhưng chưa hẳn đã là bị cúm A H1N1 -vi rút cúm A H1N1 chỉ là một con duy nhất trong cả gần trăm rưỡi con vi rút cúm A.

     Khi test nhanh cúm A dương tính các chuyên gia sẽ phân tích và quyết định: (1) sẽ điều trị ngay, sau khi hội chẩn “chuyên khoa”, cho những người có biểu hiện lâm sàng nặng như sốt cao, khó thở, suy kiệt nhanh… (2) theo dõi kỹ càng thêm, nếu cần sẽ cách ly với những người có nguy cơ cao -phụ nữ có thai, trẻ em dưới 5 tuổi, người già, người béo phì, người có bệnh mãn tính, người suy giảm miễn dịch…và (3) làm xét nghiệm RT-PCR hoặc nuôi cấy vi-rút để khẳng định bệnh và báo cáo theo dõi dịch tể cộng đồng.

                  CÁC TEST NHANH ĐOÁN CÚM     LOẠI TÉT                  VIRUS     MẪU BỆNH PHẨM         THỜI GIAN
3M Rapid Detection
Flu A+B Test7,9(3M)
A and B MŨI HỌNG  bôngquẹt/dịchrửa/dịch hút. 15 phút Yes
Directigen EZ Flu A+B7,9
(Becton-Dickinson)
A and B MŨI HỌNG dịch rửa/ dịch hút/ bông quẹt/ dịch rửa phế quản.  dưới     15 phút Yes
BinaxNOW Influenza A&B8,9
(Inverness)
A and B MŨI HỌNG bôngquẹt/dịchrửa/dịch hút . dưới      15 phút Yes
OSOM® Influenza A&B9
(Genzyme)
A and B MŨI       dịchrửa/dịch hút. dưới          15 phút Yes
QuickVue Influenza Test4,8
(Quidel)
A and B MŨI HỌNG  bôngquẹt/dịchrửa/dịch hút. dưới      15 phút Yes
QuickVue Influenza A+B Test8,9
(Quidel)
A and B MŨI HỌNG  bôngquẹt/dịchrửa/dịch hút . dưới          15 phút Yes
SAS FluAlert7,9
(SA Scientific)
A and B MŨI       dịchrửa/dịch hút. dưới           15 phút Yes
TRU FLU7,9
(Meridian Bioscience)
A and B MŨI  bôngquẹt/dịchrửa/dịch hút. 15 phút Yes
XPECT Flu A&B7,9
(Remel)
A and B MŨI bôngquẹt/dịchrửa/dịch hút. dưới          15 phút Yes

  Influenza Diagnostic Table

Procedure Influenza Types Detected Acceptable Specimens Time for Results Rapid result available
Viral culture A and B NP swab2, throat swab, nasal wash, bronchial wash, nasal aspirate, sputum 3-10
days3
No
Immunofluorescence
DFA Antibody Staining
A and B NP swab2, nasal wash, bronchial wash, nasal aspirate, sputum 2-4 hours No
RT-PCR5 A and B NP swab2, throat swab, nasal wash, bronchial wash, nasal aspirate, sputum 2-4 hours No
Serology A and B paired acute and convalescent serum samples6 2 weeks or more No
Enzyme Immuno Assay
(EIA)
A and B NP swab2 , throat swab, nasal wash, bronchial wash 2 hours No
Rapid Diagnostic Tests
3M Rapid Detection
Flu A+B Test7,9(3M)
A and B NP2 swab/aspirate; Nasal wash/aspirate 15 minutes Yes
Directigen EZ Flu A+B7,9
(Becton-Dickinson)
A and B NP2 wash/aspirate/swab; lower nasal swab; throat swab; bronchioalveolar lavage less than 15 minutes Yes
BinaxNOW Influenza A&B8,9
(Inverness)
A and B Nasal wash/aspirate, NP swab2 less than 15 minutes Yes
OSOM® Influenza A&B9
(Genzyme)
A and B Nasal swab less than 15 minutes Yes
QuickVue Influenza Test4,8
(Quidel)
A and B NP swab2, nasal wash,
nasal aspirate
less than 15 minutes Yes
QuickVue Influenza A+B Test8,9
(Quidel)
A and B NP swab2, nasal wash,
nasal aspirate
less than 15 minutes Yes
SAS FluAlert7,9
(SA Scientific)
A and B Nasal wash/aspirate less than 15 minutes Yes
TRU FLU7,9
(Meridian Bioscience)
A and B Nasal wash/swab, NP aspirate/swab 15 minutes Yes
XPECT Flu A&B7,9
(Remel)
A and B Nasal wash, NP swab2, throat swab less than 15 minutes Yes
  1. List may not include all test kits approved by the U.S. Food and Drug Administration.
  2. NP = nasopharyngeal.

 

LŨ LỤT DO AI ?

Tháng Mười Một 10, 2009

THỦY ĐIỆN BA HẠ

    LŨ LỤT DO AI ? CẦN KHOA HỌC !     

   Bão số 9, thủy điện Bình Điền (Thừa Thiên Huế), thủy điện A Vương (Quảng Nam) thi nhau xả lũ, vùng hạ lưu bị lũ lụt nặng. Bão số 11 thủy điện Sông Ba Hạ xả nước, Phú Yên chìm sâu trong làn nước lụt, tổn thất cho người dân về cả sinh mạng lẫn tài sản quá lớn, nhiều người bỗng chốc lâm cảnh màn trời chiếu đất,  thành kẻ “trắng tay”.

     Dưới góc độ một người bình thường, đặc biệt hơn là chính cư dân trong vùng bị lũ, ai ai cũng nhận định rõ ràng lũ có liên quan đến thủy điện, mà cụ thể là các nhà máy thủy điện xã lũ không đúng đã góp phần làm “lũ chồng lên lũ” và kết cục là đổ thêm họa trên đầu dân.

      Nhưng những người có trách nhiệm nói gì?

 1. Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải dõng dạc: “không thủy điện nào là không có quy hoạch”, “đã xả lũ đúng quy trình kỹ thuật”, “các địa phương đều điều hành rất tốt”, “nhà máy không có lỗi”, “vừa rồi các địa phương đã di dời dân rất tốt, chuẩn bị đến từng hộ dân..”; rồi ông “dạy”: “Bài học thứ nhất là dân phải ý thức…thứ hai, dự báo không thể chính xác và thứ ba mưa lũ hiện nay là ” lịch sử “, đều gây chết người” 

  2.Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Hữu Hào: “Mưa lũ đúng là bất khả kháng…xả lũ cũng là bất khả kháng”, “không xả lũ vỡ đập còn nguy hiểm hơn”…Khi được hỏi: Có phải nhiều thủy điện xả lũ đã gây lũ nặng cho hạ lưu? Ông cho rằng: “Chúng tôi kiểm tra lại và thấy rằng nếu không có các hồ thủy điện thì lũ có thể cao hơn”.!!!

  3. Chi cục trưởng Thủy lợi thuộc Sở NN&PTNT tỉnh Phú Yên Dương Văn Hướng : “Thủy điện Sông Ba Hạ đã xử lý đúng quy trình xã lũ… Trong tình hình mưa bão lớn như vừa qua, thậm chí nếu có đến 10 thủy điện Sông Ba Hạ cũng không thể ngăn lũ tràn về hạ lưu, trong khi cần phải đảm bảo an toàn cho hồ thủy điện”. Khi được hỏi là Thủy điện Ba Hạ có lường trước, có trách nhiệm thế nào? ông trả lời “Chúng tôi đã báo trước thời điểm và khối lượng xả lũ. Địa phương phải tự mình đánh giá tình hình để lên kế hoạch đề phòng, di dời dân thôi”…

   4. Chủ tịch HĐQT Cty Cổ phần thủy điện A Vương Nguyễn Văn Lê: ” ..nói thủy điện A Vương xã lũ gây ngập nặng là không chính xác,….A Vương chỉ xã 150 triệu m3 nước, chiếm 1/20lượng nước trên hệ sông Vu Gia” , và ông ta còn cho rằng” Hồ A Vương đã giảm lũ cho hạ lưu bằng cách trữ thêm 146,1 triệu m3 nước”!!!

    5. Tổng Giám đốc Cty cổ phần Thủy điện Sông Ba Hạ Võ Văn Tri thật thà, có tinh thần “khoa học” trả lời các câu hỏi:

 * Liệu thủy điện Sông Ba Hạ đã không có khả năng điều tiết lũ, cắt lũ với hạ lưu?: “Làm sao cắt lũ, điều tiết lũ được khi dung tích hồ chứa chỉ 349,7 triệu m3 nước. Chúng tôi biết rõ điều đó ngay từ khi xây dựng công trình này, bên tư vấn đặt vấn đề hồ chứa phải 1 tỷ m3 ít nhất cũng 850 triệu m3”.

  * Như vậy chuyện xả lũ là tất yếu? “ việc xã lũ vừa qua là giải pháp buộc phải lựa chọn, bởi đó là cách duy nhất để bảo đảm an toàn, nếu không làm thế chắc chắn thảm họa sẽ khủng khiếp hơn”.    

     Các nhà khoa học chuyên ngành nhận định ra sao?

    1. Ông Nguyễn Thanh Quang,Ban Chỉ huy PC BL tỉnh Quảng Nam:” …qua đợt xả lũ, hầu hết các công trình thủy điện đã vá đang xây dựng, trong đó có A Vương, chỉ chú trọng đến hiệu quả phát điện, an toàn cho công trình mà chưa quan tâm đến chuyện nập lụt ở hạ lưu..” 

    2.Ông Vũ Trọng Hồng, Tổng Thư ký Hội Thủy lợi Việt Nam: “Phải khẩn cấp di dời dân rồi mới xả lũ, chứ không thể xả trước rồi nói rằng xả là hợp lý, xả là bất khả kháng”.

    3. GS.TSKH Phạm Hồng Giang, Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam, Nguyên Thứ trưởng Bộ NN&PTNT cho rằng: “Nếu quản lý hồ không theo quy định, nước trong hồ quá cao trong mùa mưa, không kịp xả nước trước, nhất là khi đã có dự báo mưa lũ, để rồi phải xả nước hồ chứa cùng thời điểm lũ tự nhiên đang về thì đúng là lũ “nhân tạo” đã chồng lên lũ tự nhiên” ; “…cần có cơ chế quản lý chung, có một “tổng chỉ huy”, chứ không thể để ai cũng vì lợi ích riêng của chủ đầu tư, của ngành mình, của riêng địa phương mình. Hiện nay, việc quản lý nguồn nước quá phân tán: Bộ NN&PTNT chỉ lo tưới tiêu; Bộ Công thương chỉ lo làm sao có nhiều điện; Bộ Tài nguyên& Môi trường chỉ lo chuyện môi trường…” “ trong điều kiện đặc biệt phải xây nhiều đập thủy điện “bậc thang” trên một dòng sông nhằm tận thu thế thủy năng, việc xả lũ của hồ trên ảnh hưởng lên hồ phía dưới…cho nên cần có sự phối hợp quản lý an toàn cho các hồ và tham gia chống lũ”.

   4. GS,TS Nguyễn Thế Hùng, Phó TTK Hội Cơ học thủy khí Việt Nam, Tổ trưởng Bộ môn Kỹ thuật thủy lợi ĐH Bách khoa Đà Nẵng cho rằng ” Nhiều công trình thủy điện ở miền Trung hiện chưa được thiết kế một cách hợp lý là bởi dự án không được sự phản biện một cách đầy đủ từ giới khoa học”…..”….Tôi nghĩ cái hợp lý mà họ nói chỉ là hợp lý cho họ thôi. Còn hợp lý cho môi trường, với lợi ích cộng đồng bên dưới hạ du hay không thì chưa đâu”  . Ông Hùng cho rằng  quy trình vận hành là không đúng . Dự báo khí tượng thủy văn cả hai trận lũ cho thấy lượng mưa không lớn đến mức xảy ra lũ kinh hoàng; điều đó cho thấy có bất thường tại cá thủy điện miền Trung. 

   Đọc lại những kiến thức cơ bản về thủy lợi      

      Theo nguyên lý cơ bản, trong các bài học bậc Trung học: Hơi nước bốc lên từ biển cả, vốn chiếm đến ba phần tư bề mặt quả đất, khi gặp lạnh sẽ kết tụ thành mưa rơi xuống mặt đất. Có bốn cách để điều hòa, lưu thoát lượng nước mưa “trên trời” rơi xuống này: một là giữ trên các tán cây (rừng) sau đó từ từ xuống đất hoặc bốc hơi, hai là thấm xuống lòng đất tạo nguồn nước ngầm, ba là chảy vào các chỗ trũng (đầm lầy, hồ chứa, hồ thủy lợi, hồ thủy điện,  ao, vực, bàu…) có tác dụng trữ nước tức thời , giảm lũ và cuối cùng bốn là chảy ra khe, lạch, suối lớn nhỏ để cuối cùng theo sông đi ra biển lớn. Việc phá rừng -để lấy gỗ, khai thác mỏ địa chất, lấy đất trồng trọt cũng như làm thủy điện- sẽ làm diện tích rừng che phủ giảm hẳn; việc lấp cá chỗ trũng để có quỹ đất khai thác…đã làm cho lũ càng ngày càng nhiều, nhanh và hung dữ hơn.

     Ông bà ta có câu răn dạy “Tiên trách kỷ, hậu trách nhân”, phải rà soát yếu tố “chủ quan” trước khi gán cho “khách quan” hay hoàn cảnh. Nếu không mạnh dạn tìm ra, chỉ đúng những sai sót, yếu kém…để khắc phục thì có lẽ sang năm cũng lại các “bài ca” muôn thuở: “làm đúng” nhưng “bất khả kháng” chắc sẽ nguy to, “đại họa”. Mong sao năm sau những người có trách nhiệm thấy được cái tồn tại hôm nay, để vận hành đất nước tốt hơn, không còn có lũ lớn thê thảm, cho  người dân Việt Nam vốn quá khổ cực được nhờ.                                 

 

BƯỚU GIÁP ĐƠN

Tháng Mười Một 10, 2009

Hinh2

Hinh3a

Hinh4a

            BƯỚU GIÁP ĐƠN BÌNH GIÁP

  Câu hỏi:  Tôi bị bướu giáp đơn thuần, đã làm FNA 2 lần, kết quả là phình giáp dạng keo. Bác sĩ cho uống Levothyrox 50, liều 1v/sáng. Khổ nỗi tôi lại bị bệnh tim (ngọai tâm thu trên thất, nhịp tim nhanh trên thất trong bệnh lý Phì đại cơ tim) nên khi uống thuốc tuyến giáp vào rất mệt. Tôi ngưng thuốc và chuyển sang ăn rong biển khỏang 1 năm, cách đây mấy ngày có đi siêu âm  thì bướu giáp có to ra khỏang 1 cm mỗi bên (thùy phải kích thước bướu là D=28mm, thùy trái D=17mm). Cách đây 1 năm (tháng 10-2008) khi xét nghiệm thì các chỉ số trong giới hạn bình thường TSH=1,219 uIU/ml, T3=0,89ng/ml, T4=8,7micro g/dl. Hiện tại có BS quen khuyên tôi dùng nửa liều Levothyrox nghĩa là 1/2 viên/sáng.

(1 ) Liệu uống như thế này có ổn cho bệnh tim của tôi? (2) Làm thế nào để giảm bớt sự phát triển của bướu? (3) Làm việc trí óc nhiều có ảnh hưởng đến sự phát triển của bướu giáp? (4) Ở kích cỡ nào thì phải phẫu thuật? (5) Nếu cắt bướu liệu tôi có phải dùng Levothyrox suốt đời?

  Xin Bs và chương trình sống khỏe giải đáp giúp tôi những thắc mắc trên. Xin chân thành cám ơn.

                                                                                                              M.Trúc

 Trả lời:

  Bướu giáp đơn còn gọi là giáp đơn không độc ( nontoxic simple goiter), là tình trạng phì đại tuyến giáp lành tính.Đây là phản ứng “thích nghi” của tuyến giáp để sinh tổng hợp đủ lượng hóc môn trong các điều kiện:

(1) chế độ ăn uống thiếu chất iode (còn gọi là bướu giáp địa phương),

(2) chế độ ăn có chứa nhiều chất sinh bướu (goitrogen) như chất thiocyanate (trong su su, cải bẹ..); chất cyanur (trong sắn..); chất phthalate, hydrocarbon đa vòng…(trong nước thải công nghiệp).

(3) một số bệnh lý rối loạn tổng hợp hóc môn tuyến giáp.

   Trong y học, để chẩn đoán bệnh lý tuyến giáp cần các thăm dò cơ bản:

 1. Siêu âm để đo kích thước tuyến giáp: Trước đây bác sĩ thường nhìn, sờ tuyến giáp rồi phân độ bướu giáp, vì phương pháp này “chủ quan” theo nhận định của thầy thuốc nên sai số quá lớn (40% theo WHO) nên từ những thập niên 80 của thế kỷ trước WHO khuyến cáo tất cả bệnh lý tuyến giáp đều nên đo kích thước băng máy siêu âm. Với máy siêu âm hai chiều thông dụng, xử dụng hai đường cắt ngang dọc dễ dàng xác định kích thước “ba chiều” của tuyến giáp.

 2. Đo nồng độ hóc môn tuyến giáp (T3 , T4 , fT3 , fT4) và tuyến yên (TSH).

 3. Sinh thiết tổ chức mô tế bào tuyến giáp, FNA (chọc hút bằng kim nhỏ) một phương pháp xét nghiệm tế bào học tuyến giáp.

 4. Với bướu giáp đơn hay bướu giáp địa phương phải cần đo bilan iode (lượng xuất nhập iode) của người bệnh. Ủy ban kiểm soát bệnh do thiếu iode quốc tế ( ICCIDD) hướng dẫn cách tính bilan iode rất chính xác, nhưng đơn giản thông qua việc đo lượng iode thải ra trong nước tiểu hàng ngày.

   Như vậy bạn đã được thăm dò để chẩn bệnh là chuẩn, đúng yêu cầu.      

  Những thắc mắc còn lại:

*Uống Levothyrox là một liệu pháp “hóc môn thay thế” (HRT), mục đích là bù lại lượng hóc môn bị thiếu hụt, cụ thể trong bệnh lý tuyến giáp là tình trạng suy giáp (nhược giáp). Trong bệnh lý của bạn là bướu giáp đơn loại bình giáp không cần dùng thêm Levothyrox. Khi cường giáp (hóc môn tuyến giáp tăng cao) như trong bệnh Basedow thường sẽ có nhiều biến chứng tim mạch như: mạch nhanh, rung nhĩ… nhưng nếu với liều 50µg mỗi ngày có lẽ không ảnh hưởng bao nhiêu.    

 * Trong y học, muốn có hiệu quả phải điều trị đúng căn nguyên. Đa số bướu giáp đơn là do thiếu iode hay do thừa chất sinh bướu; do đó cho nên việc điều trị hay cả ngăn ngừa bệnh chính là kiểm soát hai khâu này. Ăn muối pha iode, ăn thực phẩm từ biển -như rong biển bạn đang dùng- đúng là cách chữa và ngăn ngừa bướu giáp đơn.

 * Chưa thấy tài liệu nào, công trình nào cho thấy việc làm việc trí óc ảnh hưởng lên sự phát triển của bướu giáp đơn cả.

  * Phẫu thuật cắt giảm tuyến giáp thường được chỉ định (áp dụng) trong các bệnh tuyến giáp sau: ung thư tuyến giáp, cường giáp độc Basedow, bướu giáp nhân..còn trong bướu giáp đơn thường bệnh nhân được phẫu thuật khi bướu quá lớn chèn ép, hoặc vì lý do thẩm mỹ hơn là để chữa bệnh.

   *Để biết kích cỡ tuyến giáp của mình, bạn nên nhờ bác sĩ đo lại cụ thể bằng siêu âm. Thể tích mỗi thùy tuyến giáp được tính theo công thức R. Guterkunst (đã được WHO chọn).  

           V= a x b x c x п/6. (a,b,c là chiều dài, rộng và sâu của thùy giáp).

 Theo công trình của chúng tôi người Việt Nam có V giáp= 16 ± 2 cm3,  người có thể tích tuyến giáp quá 20 cm3 là có bướu giáp (tuyến giáp lớn).

*Câu hỏi cuối cùng, trong bướu giáp đơn phẫu thuật chỉ là cắt giảm tuyến giáp nên không phải uống Levothyrox suốt đời như cắt bỏ tuyến giáp trong ung thư.